Savaş Uçakları Jenerasyonları

Savaş uçakları jenerasyonlarının sınıflandırılmasında havacılık tarihindeki büyük teknolojik sıçramalar göz önüne alınmaktadır. Savaş uçaklarında teknolojik gelişmişlik seviyesinin göstergesi olan ingilizce “generation ” Türkçe’de ise jenerasyon veya nesil olarak isimlendirilen kavram ilk olarak 1990’larda kullanılmaya başlamıştır.

F-35 savaş uçağı üreticisi Lockheed Martin firmasının 2005 yılında F-35 uçağını beşinci nesil savaş uçağı olarak lanse etmesiyle bu kavram teknolojik gelişmişlik ifadesi haline gelmiştir.

Savaş Uçaklarının Tarihsel Sınıflandırılması

Savaş uçaklarının sınıflandırılmasında yaygın olarak 5 kategoride sınıflandırma yapılmaktadır. Fakat literatürde 4. Nesil bazı uçakların beşinci nesil uçakların bazı özelliklerini taşımalarından dolayı 4+ veya 4.5 olarak bir sınıflandırma daha kullanılmaya başlamıştır. Ayrıca, son yıllarda üretime başlamayan ve proje aşamasında bazı uçak tipleri için 6. Nesil savaş uçağı kavramı kullanılmaya başlamıştır.

Kısaca her bir jenerasyonun özelliklerine, jenerasyonlar arasındaki farklılıklara ve bu jenerasyonda yer alan uçaklara göz atalım.

f-86 sabre

Birinci Nesil Savaş Uçakları

Birinci nesil savaş uçakları yaklaşık olarak 1945-1955 yılları arasında üretilen ve kullanılmaya başlayan uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyonda yer alan uçaklar, ikinci dünya savaşı sonrasından kore savaşına kadar geçen süreçte üretilmiş ve uçaklarda genellikle turbojet motor kullanmışlardır. Jet motorlu olmalarına rağmen ses hızını geçememişlerdir. Zaten ilerleyen yıllarda ses hızını geçen uçaklar bir sonraki jenerasyonu oluşturacaktı. Ayrıca bu uçaklarda radar kullanılmamış ve silah sistemleri olarak genellikle eski ilkel silahlar kullanılmıştır.

İlk modern uçağın 1903 yılında icat edilmesiyle 1945’li yıllara kadarki süreçte sadece askeri amaçlı uçak üretiminden ziyade sivil amaçlı üretilen uçaklar askeri amaçlarla da kullanılmıştır. Özellikle ikinci dünya savaşında hava gücünün savaşlarda belirleyici bir unsur olduğunun anlaşılmasıyla sadece askeri amaçla kullanılmak üzere uçak dizayn edilmeye başlamıştır. Bu nedenle birinci nesil askeri uçakların başlangıcı 1945’li yıllara dayanmaktadır.

Bu jenerasyonun en ünlü uçakları Kore savaşında Rusya ve ABD tarafından kullanılan MIG-15 ve F-86 Sabre uçaklarıdır.

Birinci nesil diğer uçaklar şunlardır;

Messerschmitt Me 262 Schwalbe

Heinkel He 162 Salamander

Messershmitt Me 162 Komet

Gloster Meteor

de Havilland Vampire

de Havilland Venom

Hawker Siddeley/Armstrong Whitworth Sea Hawk

Supermarine Attacker

Supermarine Swift

Lockheed P-80 (F-80) Shooting Star

Republic F-84 Thunderjet / Thunderstreak

North American F-86 Sabre

Northrop F-89 Scorpion

Lockheed F-94 Starfire

McDonnell FH-1 Phantom

Vought F6U Pirate

Vought F7U Cutlass

North American FJ (F-1) Fury

McDonnell F2H (F-2) Banshee

McDonnell F3H (F-3) Demon

Douglas F4D (F-6) Skyray

Grumman F9F (F-9) Panther / Cougar

Douglas F3D (F-10) Skyknight

Mikoyan Gurevich MiG-15

Mikoyan Gurevich MiG-17

Lavochkin La-15

Yakovlev Yak-15

Yakovlev Yak-17

Yakovlev Yak-23

Dassault Ouragan

Dassault Mystère

Saab J21R

Saab J29

Saab Lansen

Avro Canada CF-100 Canuck

F-104

İkinci Nesil Savaş Uçakları​

İkinci nesil savaş uçakları yaklaşık olarak 1955-1960 yılları arasında üretilen ve kullanılmaya başlayan uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyon uçakların en büyük özellikleri, ses hızının üzerinde yüksek hızlara ulaşmaları, radar sistemlerini kullanmaları ve ilk olarak havadan havaya güdümlü füze kullanmalarıdır.

İkinci nesil uçakların en büyük özellikleri Kore savaşında elde edilen tecrübeler doğrultusunda performanslarının ve muharebe etkinliklerinin geliştirilmiş olmasıdır. İkinci nesil ABD yapımı uçaklar, yüzyıl serisi (F-100, F-101, F-102, F-104) uçaklar olarak da bilinmektedir.

F-100, F-102 ve F-104 uçakları da Türk Hava Kuvvetleri tarafından kullanılan ikinci nesil uçaklar arasında yer almaktadır.

İkinci nesil uçaklar şunlardır;

North American F-100 Super Sabre

McDonnell F-101 Voodoo

Convair F-102 Delta Dagger

Lockheed F-104 Starfighter

Republic F-105 Thunderchief

Convair F-106 Delta Dart

Vought F8U (F-8) Crusader

Grumman F11F (F-11) Tiger

Mikoyan Gurevich MiG-19

Mikoyan Gurevich MiG-21

Sukhoi Su-9 / Su-11

Yakovlev Yak-25

BAC Lightning

de Havilland Sea Vixen

Gloster Javelin

Hawker Hunter

Supermarine Scimitar

Dassault Etendard

Dassault Mirage III

Saab Draken

F-4 Phantom II

Üçüncü Nesil Savaş Uçakları​

Üçüncü nesil savaş uçakları yaklaşık olarak 1960-1970 yılları arasında üretilen ve kullanılmaya başlayan uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyon uçaklar genellikle Vietnam savaşında boy göstermiştir. Üçüncü nesil uçaklar hem hava-hava hem de hava-yer görevlerini aynı anda icra edebilen çok amaçlı uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyonun en önemli temsilcisi ülkemizde de çok az sayıda da olsa halen kullanılan F-4 Phantom savaş uçaklarıdır. Türk yıldızları tarafından akrobasi amacıyla kullanılan F-5 savaş uçakları da üçüncü nesil savaş uçakları sınıfında yer almaktadır.

Bu jenerasyonun diğer uçakları şunlardır;

McDonnell Douglas F4H (F-4) Phantom II

Northrop F-5 Freedom Fighter / Tiger II

Mikoyan Gurevich MiG-23

Mikoyan Gurevich MiG-25

Sukhoi Su-15

Sukhoi Su-17/20/22

Tupolev Tu-28P

Yakovlev Yak-28

British Aerospace Harrier

Dassault Mirage F.1

Dassault Super Etendard

Shenyang J-8II

F-16 Solo Türk

Dördüncü Nesil Savaş Uçakları​

Dördüncü nesil savaş uçakları yaklaşık olarak 1970-1990 yılları arasında üretilen ve kullanılmaya başlayan uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyonda yer alan uçaklarda oldukça gelişmiş aviyonik ve silah sistemleri kullanılmaktadır. Ayrıca hava-hava görevlerde manevra kabiliyetlerinin çok yüksek olması dördüncü nesil savaş uçaklarının en belirgin özellikleri arasında yer almaktadır. Dördüncü nesil uçakların en önemli temsilcisi ABD yapımı F-16’lar ile Rus yapımı MIG-29 uçaklarıdır.

Ülkemizin de muharip hava gücünü oluşturan F-16’lar dünyada önemli bir yere sahiptir.

Bu jenerasyonun diğer uçakları şunlardır;

Grumman F-14 Tomcat

McDonnell Douglas F-15 Eagle

General Dynamics F-16 Fighting Falcon

McDonnell Douglas F-18 Hornet

McDonnell Douglas AV-8B Harrier II

Mikoyan Gurevich MiG-29

Mikoyan Gurevich MiG-31

Sukhoi Su-27

Yakovlev Yak-38

Panavia Tornado

Dassault Mirage 2000

Saab Viggen

Mitsubishi F-2

AIDC Ching-Kuo

Chengdu J-10

Hindustan Light Combat Aircraft (LCA)

Dört Nokta Beş Nesil Savaş Uçakları​

Dört nokta beş veya dört artı olarak da isimlendirilen savaş uçakları yaklaşık olarak 1990-2000 yılları arasında üretilen ve kullanılmaya başlayan uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyonda yer alan uçaklar dördüncü nesil uçakların özelliklerini taşımakla birlikte beşinci nesil uçaklarda görülen çok gelişmiş bazı özellikleri de taşımaktadırlar. F-18 Super Hornet, Eurofighter Typhoon ve Dassault Rafale bu jenerasyonun en önemli temsicileri arasında yer almaktadır. Bu uçakların her biri diğer dördüncü nesil uçaklardan çok daha gelişmiş aviyonik sistemlere sahip olmakla birlikte düşük görünürlük kabiliyetine de sahip oldukları görülmektedir.

Bu jenerasyonun uçakları şunlardır;

Boeing F-18E/F Super Hornet

Sukhoi Su-30

Sukhoi Su-33

Sukhoi Su-35

Eurofighter Typhoon

Saab Gripen

Dassault Rafale

TF-X

Beşinci Nesil Savaş Uçakları​

Beşinci nesil savaş uçakları 2000 ve sonrasında üretilen ve kullanılmaya başlayan uçaklardan oluşmaktadır.

Bu jenerasyonda yer alan uçaklar itki vektörlü motorlar sayesinde daha gelişmiş manevra kabiliyetine sahip olmakta, imalat aşamasında kullanılan kompozit malzemeler ve dahili silah haznesi sayesinde düşük termal iz ve radar görünürlüğü sağlamakta, bütünleşik görev sistemleri ve sensörler sayesinde artırılmış durumsal farkındalık sağlamaktadır. En büyük özelliklerinden biri de supercruise motorlar sayesinde de sonradanyanma kullanmadan yüksek hızlara çıkabilme kabiliyetine sahip olmalarıdır. Normalde dördüncü nesil uçaklarda ses hızının üzerinde uçabilmek için sonradanyanma yani afterburner özellikli motorlar kullanılmaktaydı.

Ülkemizde de yerli ve milli savaş uçağı yapım çalışmaları kapsamında TUSAŞ tarafından beşinci nesil savaş uçağı olarak Milli Muharip Uçak (MMU) 2019 yılında Paris havacılık fuarında dünyaya tanıtılmıştır. Turkish Fighter X /TF-X’in 2020’li yıllarda seri üretime geçmesi amacıyla çalışmalar hızla devam etmektedir.

Bu jenerasyonun uçakları şunlardır;

Lockheed Martin F-22 Raptor

Lockheed Martin F-35

Sukhoi Su-57

TUSAŞ Turkish Fighter X /TF-X (Proje Aşamasında)

Tempest

Altıncı Nesil Savaş Uçakları​

Altıncı nesil bir jet uçağının, şu anda hizmette olan veya geliştirilen beşinci nesil jet uçaklarından daha gelişmiş yeteneklere sahip olması hedeflenmektedir. Altıncı nesil olarak tanıtılan uçakların hepsi şu anda planlama aşamasındadır.

Bu jenerasyonun en dikkat çeken temsilcisi İngiltere, İtalya ve İsveç tarafından ortak olarak yapımı planlanan Tempest projesidir. Tempest projesinin beşinci nesil uçaklardan en önemli farklılığı insansız olarak da uçma özelliğine sahip olması ve uçağın sesten hızlı hipersonik füze ve lazerli silah sistemleri kullanacak olmasıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.